Chcesz budować zaufanie odbiorców, opierając się na faktach, zwłaszcza dziś, gdy zalewają nas treści z AI? Szanuję tę postawę, dlatego podpowiem Ci, jak ocenić wiarygodność źródeł informacji. Dziś – kontynuując serię moich artykułów o researchu – przedstawię Ci kryteria oceny źródła internetowego, których znajomość pomoże Ci oddzielić rzetelną wiedzę od internetowego szumu.
Co to jest test CRAAP i jaki ma cel?
To checklista pozwalająca szybko zweryfikować wartość merytoryczną artykułu, raportu czy badania. Ułatwi Ci ocenę wiarygodności źródeł informacji, co dziś jest szczególnie ważne. Dlaczego? AI jest przydatna, o czym opowiadam w artykule o tym, gdzie używamy AI na co dzień, jednak jej nieprawidłowe użycie potęguje dezinformacje w Internecie.
Jak podkreśla artykuł “CRAAP Test separates good resources from bad” opublikowany przez Chico State Today, stosowanie tej checklisty pomaga ocenić wiarygodność źródeł informacji.
A skąd nazwa CRAAP? Od 5 angielskich słów:
- Currency (Aktualność),
- Relevance (Istotność),
- Authority (Autorytet),
- Accuracy (Dokładność),
- Purpose (Cel).
Test CRAAP stworzyła w 2004 roku Sarah Blakeslee, bibliotekarka z Meriam Library na California State University, a opisała go w artykule “The CRAAP Test” opublikowanego w czasopiśmie LOEX Quarterly.
Dlaczego opracowała ten test? Chciała, by studenci 1. roku nie musieli kuć na pamięć regułek, lecz mieli pod ręką prosty schemat, który ułatwi im zapamiętanie kryteriów oceny źródeł. Taka ocena wiarygodności źródeł informacji okazała się strzałem w dziesiątkę.
Ocena źródeł w copywritingu za pomocą tego modelu wspiera tworzenie treści zgodnie z wytycznymi E-E-A-T, o których wspominam w artykule o tym, jak pisać pod SEO. Pokazuje algorytmom i czytelnikom, że świadomie selekcjonujesz materiały.
Jak sprawdzić wiarygodność źródła internetowego? Test CRAAP krok po kroku
Zanim przejdziemy dalej, zachęcam Cię do zerknięcia na mój artykuł o tym, jak zrobić research. Dzięki niemu dowiesz się, jak szukać źródeł, które później poddasz weryfikacji testem CRAAP.
A jak sprawdzić wiarygodność źródła internetowego? Spójrz na poniższą tabelkę. Znajdziesz w niej kryteria oceny źródła internetowego, które za chwilę omówimy.
Tylko jeszcze mała uwaga 🙂.
Według przewodnika “Evaluating information – Applying the CRAAP Test” od Meriam Library, to Ty musisz określić, czy informacje są dobre, a test ma Ci tylko pomóc. To samo mówi Australian Education Research Organisation w materiale “Evaluating non-academic sources: The CRAAP test”, podkreślając, że test służy do weryfikacji materiałów nieakademickich.
Teraz spójrz na tabelkę :).
| Krok | Nazwa | Główne pytanie weryfikacyjne |
| 1 | Aktualność | Kiedy informacja została opublikowana lub zaktualizowana? |
| 2 | Istotność | Czy tekst odpowiada na potrzeby Twojego odbiorcy? |
| 3 | Autorytet | Kto jest autorem i jakie ma kwalifikacje? |
| 4 | Dokładność | Jakie dowody wspierają dane? |
| 5 | Cel | Dlaczego ten tekst w ogóle powstał? |
Krok 1: Aktualność (Currency) – czyli kiedy informacja została opublikowana?
Pierwsze, co bada test CRAAP, to czas, bo wiele informacji się zmienia, jak na przykład:
- algorytmy Google,
- trendy marketingowe,
- prawo podatkowe.
Publikacja sprzed 5 lat może być już nieaktualna. Tak jest na przykład z… poradnikami o tym, jak zostać copywriterem.
Poradniki sprzed listopada 2022 roku (czyli wyjścia ChatGPT) polecały, by zaczynać przygodę z copywritingiem na platformach copywriterskich. Dziś nie ma to sensu, bo na takich platformach po prostu nie ma zleceń. Jak zacząć z copywritingiem dzisiaj, 26 sierpnia 2026 roku? Zajrzyj do mojego artykułu o tym, jak zostać copywriterem.
Z drugiej strony, starsze publikacje naukowe pewnie bardzo Ci się przydadzą, jeśli piszesz na tematy, w których starsze informacje wciąż są aktualne. Mam na myśli na przykład:
- historię literatury (skoro jesteśmy przy literaturze, zapraszam Cię do mojego artykułu o wpływie literatury na copywriting),
- filozofię.
Sprawdzaj datę ostatniej aktualizacji strony oraz to, czy linki w bibliografii nadal działają. To podstawa tego, jak sprawdzić wiarygodność źródła internetowego pod kątem jego świeżości.
Krok 2: Istotność (Relevance) – czyli czy tekst odpowiada na potrzeby Twojego odbiorcy?
Artykuł naukowy nie przyda Ci się, jeśli jest napisany dla doktorantów, a piszesz poradnik dla początkujących przedsiębiorców. Dlatego ocena źródeł w copywritingu wymaga weryfikacji grupy docelowej oryginału.
Użyte słownictwo musi pasować do Twojego czytelnika. Ocena wiarygodności źródeł informacji obejmuje też sprawdzenie, czy autor poruszył wątek, którego szukasz.
Pamiętaj, że Twój tekst ma trafiać w intencje Twoich odbiorców. Jeśli chcesz sobie to ułatwić, przeczytaj mój artykuł o tym, jak dopasować treść do intencji wyszukiwania.
Krok 3: Autorytet (Authority) – czyli kto stoi za publikacją?
Kryteria oceny źródła internetowego dotyczą też tego, kto przygotował publikację. Zwracaj uwagę na to:
- kto jest autorem,
- z jaką instytucją jest związany.
Autorytetami, z których prac warto skorzystać, są między innymi:
- lekarz piszący o medycynie,
- profesor uniwersytetu o badaniach społecznych,
- naukowiec publikujący prace z dziedziny fizyki.
Masz już materiały? Musisz jeszcze wiedzieć, jak je cytować. Zapraszam Cię do mojego poradnika o tym, jak cytować źródła internetowe.
Krok 4: Dokładność (Accuracy) – czyli jakie dowody wspierają dane?
Ocena źródeł w copywritingu wymaga umieszczenia w tekście:
- bibliografii,
- linków do badań,
- danych empirycznych.
Zerknij na mój artykuł o tym, jak wybrać copywritera, a zobaczysz, że dobry copywriter to ten dbający o źródła 🙂.
Zwróć też uwagę na ton wypowiedzi. Język powinien być bezstronny i wolny od skrajnych emocji. Uważaj na:
- błędy ortograficzne,
- literówki,
- krzykliwe nagłówki.
Zastanów się, czy możesz znaleźć te same informacje w innym miejscu. To istotne podczas oceny wiarygodności źródeł informacji. Sprawdź jeszcze, czy źródło było poddane recenzji naukowej.
Krok 5: Cel (Purpose) – czyli dlaczego ten tekst w ogóle powstał?
5. krok testu CRAAP sprawdza, czy autor chce Cię czegoś nauczyć, czy wcisnąć Ci kurs. I tu moja prośba: wykorzystuj bloga przede wszystkim do przekazywania wiedzy, nie do sprzedaży. Z mojego artykułu dowiesz się, jak wykorzystywać bloga w edukacji Klientów.
Strony produktowe często mają ukryty cel sprzedażowy. Zrozumienie, jak sprawdzić wiarygodność źródła internetowego pod kątem jego ukrytych motywacji, uchroni Cię przed powielaniem marketingowej propagandy.
Szukaj obiektywizmu i jasnych intencji. W ocenie źródeł w copywritingu to konieczność. Pamiętaj, że w marketingu niektórzy stosują nieczyste praktyki, na przykład wysyłanie zimnych maili, czego już robić nie wolno. Tłumaczę to w artykule o legalności cold mailingu w Polsce.
Dlaczego sam test CRAAP to czasem za mało i co to jest metoda SIFT?
Emily Jaeger-McEnroe w “Rethinking authority and bias: Modifying the CRAAP Test to promote critical thinking about marginalized information” zauważyła, że sztywne trzymanie się tradycyjnych autorytetów może wykluczać marginalizowane głosy, na przykład głos osób z niepełnosprawnościami. Zresztą potrzeby OzN wciąż są ignorowane, dlatego sporządziłem słownik języka inkluzywnego.
Dlatego łącz test CRAAP z innymi metodami oceny wiarygodności źródeł informacji, takimi jak metoda SIFT stworzona przez Mike’a Caulfielda. Przedstawił ją w swojej publikacji “SIFT (The Four Moves)”. Składa się z 4. ruchów:
- Stop – Zatrzymaj się. Zanim udostępnisz tekst dalej, zapytaj siebie: czy znam to źródło? Jaka jest jego reputacja? Jaka jest reputacja samego twierdzenia?
- Investigate the source – Zbadaj źródło. Dowiedz się, co czytasz, zanim to przeczytasz. Kto stoi za informacją?
- Find better coverage – Znajdź lepsze (lub inne) relacje. Poszukaj wiarygodniejszych, głębszych lub po prostu kilku różnych źródeł, by zobaczyć, czy są zgodne.
- Trace claims, quotes and media back to the original context – Prześledź twierdzenia, cytaty i materiały do oryginalnego kontekstu. Dużo treści w internecie jest wyrwanych z kontekstu (przycięte filmy, mylące podpisy, nieprecyzyjne streszczenia badań). Wróć do źródła, by zobaczyć, jak to wyglądało naprawdę.
Te kryteria oceny źródła internetowego umożliwiają Ci wielowymiarową ocenę źródeł w copywritingu.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ) o test CRAAP
1. Jak zweryfikować autora artykułu w sieci?
Skorzystaj z czytania poziomego, czyli:
- otwórz nową kartę przeglądarki,
- wpisz w wyszukiwarkę imię i nazwisko autora i nazwę instytucji.
2. Jak weryfikacja danych wpływa na pozycje w Google?
Stosując kryteria oceny źródła internetowego testu CRAAP, tworzysz teksty zgodne z wytycznymi Google Helpful Content, więc ocena źródeł w copywritingu przekłada się na wyższe pozycje w wynikach wyszukiwania.
Wiesz już, jak sprawdzić wiarygodność źródła internetowego. Dzięki temu zbudujesz markę, której po prostu się ufa. Jeśli czujesz, że brakuje Ci czasu na tak dogłębny research, a chcesz publikować teksty, które sprzedają i edukują – napisz do mnie. Zadbam o to, by Twoja strona tętniła rzetelną wiedzą!
Bibliografia
- Australian Education Research Organisation. (2022). Evaluating non-academic sources: The CRAAP test. https://www.edresearch.edu.au/guides-resources/practice-resources/evaluating-non-academic-sources-craap-test (data dostępu: 24 sierpnia 2026)
- Blakeslee, S. (2004). The CRAAP test. LOEX Quarterly, 31(3), Article 4. https://commons.emich.edu/loexquarterly/vol31/iss3/4 (data dostępu: 24 sierpnia 2026)
- Chico State Today. (2020, September 21). CRAAP Test separates good resources from bad. https://today.csuchico.edu/how-to-craap-test/ (data dostępu: 24 sierpnia 2026)
- Jaeger-McEnroe, E. (2025). Rethinking authority and bias: Modifying the CRAAP Test to promote critical thinking about marginalized information. College & Research Libraries News, 86(1). https://crln.acrl.org/index.php/crlnews/article/view/26634 (data dostępu: 24 sierpnia 2026)
- Meriam Library, California State University, Chico. (2010). Evaluating information – Applying the CRAAP Test. https://library.csuchico.edu/sites/default/files/craap-test.pdf (data dostępu: 24 sierpnia 2026)
- Caulfield, M. (2019, June 19). SIFT (The Four Moves). Hapgood. https://hapgood.us/2019/06/19/sift-the-four-moves/ (data dostępu: 24 sierpnia 2026)
Autor: Tomasz Socha – Twój pozytywny copywriter.